In Seed Valley heeft iedereen zin in de toekomst (uit FD)

1

Kassen, loodsen, laboratoria, pakhuizen. En eindeloze proefvelden. Enkhuizen en wijde omgeving worden volgebouwd door zaadbedrijven uit binnen- en buitenland. Ooit bloeide het IJsselmeerstadje door de haringvangst, nu door de zaadbedrijven. Enkhuizen en omgeving heet nu Seed Valley.

Vrijwel alle zaadbedrijven die hier zijn gevestigd, zoals Enza Zaden, Syngenta, Monsanto, investeren miljoenen euro's in nieuw- en verbouw. Volgens berekeningen van deze krant gaat het in totaal om meer dan €100 mln.

Enkhuizen is de kraamkamer van allerlei nieuwe groenterassen. Het gebied is van oudsher zeer geschikt voor de teelt van groenten, want er is amper vorst en relatief veel licht. Wie tomaten, sla of broccoli koopt in de winkel, kan er vrijwel zeker van zijn dat de groente geteeld is uit zaden van de veredelingsbedrijven in West-Friesland.

De in Nederland ontwikkelde groentezaden gaan de hele wereld over. Bijna 85% van hele zaadproductie wordt in het buitenland verkocht. Met een breed bereik: de ene groente moet het goed doen in de tropen, het andere zaadje is voor groente die gedijt in koude regio’s.

Het optimisme onder de ondernemers is groot. Hier geen vrees voor een Amazon- of Uber-achtige partij die de markt wil verstoren. De ondernemers in de zaadindustrie - zowel familiebedrijven als dochterbedrijven van multinationals – kunnen fors investeren, omdat ze vertrouwen hebben in de toekomst. En omdat ze veel geld verdienen.

Race tegen de klok

Nieuwkomers in de groenteveredeling zijn er nauwelijks. De top tien van bedrijven is al jaren hetzelfde. Als de zaadbedrijven iemand moeten vrezen, dan elkaar. Het is een continue race: wie als eerste een nieuw gewas of een groente met nieuwe eigenschappen op de markt brengt, heeft de markt. Samenwerken aan onderzoek en ontwikkeling is uit den boze. Er is wel een samenwerkingsverband, stichting Seed Valley, maar daar wordt vooral over de arbeidsmarkt of over promotie van de sector gepraat. Wat er in de individuele laboratoria gebeurt, blijft in de individuele laboratoria.

‘Onze belangrijkste opdracht is om de tijd te verkorten om nieuwe rassen of eigenschappen teontwikkelen’, zegt directeur Peter Acda (54) van de Zwitserse-Chinese multinational Syngenta. Nu duurt dat zo'n tien tot twaalf jaar. 'We willen de doorlooptijd terugbrengen naar vijf tot acht jaar.'

Syngenta is groot in broccoli en bloemkool. Acda claimt dat Syngenta Enkhuizen het grootste centrum ter wereld voor groentezaden is. Er werken 550 mensen, 60 posities zijn vacant. Dat zijn plantenveredelaars, maar ook functies op mbo-niveau op het land. Acda: 'Buiten werken is niet populair. Daar zetten we nu uitzendkrachten in.'

Om de noodzakelijke versnelling mogelijk te maken, investeert Syngenta de komende jaren meer dan €36 mln in de onderzoek en ontwikkeling in Enkhuizen. Denk aan nieuwe technologie in kassen en teeltkamers of het gebruik van robots en kweken zonder daglicht, waardoor zaadjes sneller kunnen groeien door de juiste combinaties van verschillende kleuren licht.

Familiebedrijf investeert €50 mln

Niet alleen Syngenta investeert miljoenen in Enkhuizen, ook het familiebedrijf Enza Zaden heeft grootste plannen. Directeur en eigenaar Jaap Mazereeuw (46), kleinzoon van oprichter Jacob, wijst vanuit zijn kantoor net achter de dijk in Enkhuizen naar de reeds gerealiseerde nieuwbouw. In 2018 wordt een nieuw lab opgeleverd. Daarna is het hoofdkantoor aan de beurt: er komen 150 werkplekken bij. Mazereeuw schat dat zijn bedrijf alleen al in Nederland €50 mln investeert de komende twee jaar.

Enza Zaden - Enza staat voor De Enkhuizer Zaadwinkel - heeft in de stad 650 mensen aan het werk, van wie de helft in onderzoek en ontwikkeling. De onderneming zette vorig jaar € 264 mln om en besteedt 30% daarvan aan R&D. Het bedrijf is over heel de wereld actief, zo blijkt uit de kaart die prominent op het kantoor van Mazereeuw hangt, en groeit 10% per jaar. Elk land heeft ander zaad nodig, afgestemd op het klimaat en teeltomstandigheden. Enkhuizen blijft het middelpunt. Hier worden alle zaden op ziektes, gewicht, kleur, kieming en andere eigenschappen gecontroleerd.

'Leveranciers van gezondheid'

Optimisme en voorspoed alom, maar bloeit Seed Valley over tien jaar ook nog? Enza Zaden enSyngenta zeggen volmondig ja. Volgens de twee multinationals zal de vraag naar groenten alleen maar toenemen. Mazereeuw: 'Wij leveren 1200 variëteiten binnen dertig verschillende soorten groentegewassen. Ik denk dat mensen altijd verse groenten willen eten. Sterker nog, door de steeds groter wordende wereldbevolking zal de vraag alleen maar toenemen. Wij zijn leveranciers van gezondheid.'

Alles draait dus om de vraag wie de komende jaren het beste in staat is om nieuwe technologie toe te passen. Dat kunnen wel degelijk nieuwkomers zijn, zegt Peter van der Toorn, die bij Syngenta verantwoordelijk is voor de proeven met nieuwe zaden. 'Door nieuwe technologie kunnen nieuwkomers marktaandeel pakken in sommige buitenlandse markten. Dat is een risico voor ons.'

De traditionele bedrijven kunnen daarom niet achterblijven. Zo maken ze onder andere gebruik van 'digital phenotyping'. Hierbij brengen robots en camera's de kleur, vorm, smaak of ziekte van een plant precies in kaart, in plaats van een veredelaar die aantekeningen maakt. En door de analyse van grote hoeveelheden genetische data kunnen bedrijven sneller op zoek naar de ideale combinatie van eigenschappen voor een nieuw gewas.

Maar de verwachtingen zijn pas echt hoog gespannen van nieuwe genetische technologie die nog moet worden goedgekeurd door de Europese Commissie. Met deze technologie - CRISPR-Cras in jargon - wordt het eenvoudiger om dna te knippen en plakken, bijvoorbeeld om de 'slechte' stukjes uit te schakelen. Zo krijg je bijvoorbeeld champignons die minder snel bruin worden of groenten die bestand zijn tegen bepaalde ziektes. 'Alle veredelingsbedrijven zitten hier bovenop', zegt Van der Toorn.

Maar ze moeten wachten op de Europese Commissie. En dat is pijnlijk, want de technologie is in de VS wel toegestaan. Zo dreigen de Nederlandse zaadbedrijven op achterstand te worden gezet. Mazereeuw: ‘Als het straks niet mag van de Europese Commissie, dan hoop ik dat wij niet worden gedwongen een deel van de research te verplaatsen naar de VS. We willen internationaal een gelijk speelveld.’

Licht en nog eens licht

In een kleine hal aan de rand van de stad is de nieuwe generatie ondernemers aan het werk. Wessel van Paassen is een jonge ondernemer (26) die bezeten is van licht en verlichting. Hij ontwikkelt samen met lichtfabrikant Hortilux Schréder systemen waarmee het effect van verschillende combinaties van lichtkleuren op het ontkiemen en groeien van planten getest kan worden. De software en techniek die voor het kweken zonder daglicht nodig is, ontwikkelt hij samen met een vriend die robotprogrammeur is. Het duo werkt onder meer voor slatelers, die sla willen telen op water zonder veel toevoegingen.
Maar ook de veredelaars zijn geïnteresseerd in de systemen van Van Paassen. Als hij erin slaagt hun zaadjes sneller te laten groeien met zijn mix van groen, rood en blauw licht, dan heeft hij er grote opdrachtgevers bij.
Van Paassen is een zoon van Seed Valley. Hij kon het chrysantenbedrijf van zijn vader overnemen, maar hij koos voor nieuwe technologie waarmee telers, zoals zijn vader, slimmer groenten en bloemen kunnen kweken. 'Kwekers zijn terughoudend, maar er is echt een omslag gaande', zegt Van Paassen enthousiast. 'Klanten komen van alle kanten aanwaaien.'
Zijn bedrijfje Green Simplicity zet inmiddels drie ton om. Dat is klein grut vergeleken bij Enza Zaden en Monsanto, maar Van Paassen weet ook: Seed Valley is vruchtbare grond voor nieuwe zaadjes.

Bron FD
Foto: Peter Strelitski voor het FD